Organizacja produkcji

Prognozy rozwoju społeczno-ekonomicznego tworzą układ, a więc zbiór wzajemnie powiązanych ze sobą prognoz, w którym można wyodrębnić:
?    prognozy demograficzne,
?    prognozy postępu nauki, i techniki,
?    prognozy ekonomiczne,
?    prognozy społeczne,
?    prognozy, przestrzenne.
Jakakolwiek prognoza opracowana w procesie planowania stanowi element, część jednej całości. Nie można opracować zarówno wiarygodnej prognozy rozwoju nauki i techniki, jak również pozostałych prognoz bez ich oparcia o dane demograficzne. Nie można opracować wiarygodnej prognozy ekonomicznej nie posiadając prognoz demograficznych, postępu nauki i techniki itd.
Prognozy demograficzne określają rozwój ludności całego świata oraz w jego poszczególnych częściach. Mogą to być prognozy określające przewidywany wzrost liczby ludności, czy przewidywane zmiany struktury ludności według wieku i płci. Ważne znaczenie dla planowania perspektywicznego mają prognozy uwzględniające podział na ludność w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym. Prognoza ludności w wieku przedprodukcyjnym, jest podstawą prognozowania rozwoju szkolnictwa podstawowego, średniego ogólnokształcącego i zawodowego oraz wyższego. Prognoza ludności w wieku produkcyjnym stanowi podstawę szacunku przyszłych zasobów siły roboczej w skali kraju i regionów, co ma ogromnie ważne znaczenie dla planowania tempa wzrostu gospodarczego. „Coraz większego znaczenia nabierają prognozy demograficzne dotyczące ludności w wieku poprodukcyjnym. Prognozy te stanowią podstawę do określania polityki społecznej w zakresie rent, emerytur, ochrony zdrowia itd., której celem jest poprawa warunków życia ludności w wieku poprodukcyjnym.
Prognozy postępu nauki i techniki stanowią ważną część całego procesu prognozowania rozwoju społeczno-ekonomicznego. Pomiędzy rozwojem społeczno- -ekonomicznym a postępem nauki i techniki istnieją wzajemne współzależności. Z jednej strony postęp nauki i techniki jest podstawowym czynnikiem rozwoju społeczno-ekonomicznego, z drugiej jednak strony osiągnięty już poziom rozwoju sił wytwórczych warunkuje odpowiedni rozwój nauki i techniki. W wielu przypadkach otrzymanie konkretnych rezultatów rozwiązań naukowych i technicznych jest związane z ogromnymi nakładami inwestycyjnymi, które określane są przez wielkość otrzymanego dochodu narodowego i proporcje jego podziału. Zadaniem prognozowania rozwoju nauki.i techniki jest przewidywanie prawdopodobnego stanu i kierunków rozwoju tych gałęzi nauki, które wywierają decydujący wpływ na rozwój techniki i technologii, przewidywanie stworzenia i wdrożenia wysokowydajnych maszyn i urządzeń produkcyjnych dla celów produkcji przemysłowej, budownictwa, rolnictwa, transportu, gospodarki komunalnej, gospodarstwa domowego, a także stworzenie i wdrożenie bardziej efektywnych środków technicznych dla mechanizacji i automatyzacji procesów produkcyjnych, zastosowanie nowych materiałów oraz technologii, zapewniających kompleksowe wykorzystanie surowców i materiałów, polepszenie jakości oraz polepszenie warunków pracy.
Wśród zagadnień prognozowania dalszego rozwoju nauki można wyodrębnić cztery następujące problemy:
?    zagadnienie przewidywania odkryć naukowych,
?    zagadnienie dalszego rozwoju struktury nauki,
?    zagadnienie dalszego rozwoju i zmiany struktury kadr naukowych,
?    zagadnienie dalszego rozwoju instytucji naukowych.
Rozwój nauki mierzy się przede wszystkim odkryciami. Jeżeli potrzeby społeczne w danej dziedzinie są duże, to koncentrując duży potencjał naukowy w tej dziedzinie można spodziewać się odkryć naukowych po pewnym czasie. Na przykład istnieje wyraźna społeczno-ekonomiczną potrzeba stworzenia taniej produkcji materiałów syntetycznych o z góry określonych właściwościach, środków zwalczających raka itp. Koncentracja badań dużych zespołów naukowych na konkretnych zagadnieniach sprawia, iż prawdopodobne są odkrycia naukowe w danych dziedzinach w niedalekiej przyszłości. Można także prognozować wskaźniki charakteryzujące rozwój nauki, jak liczba czasopism naukowych, liczba publikacji naukowych itp.
Zauważyć także należy, że każde większe odkrycie naukowe z zasady dzieli się na szereg kolejnych etapów jego realizacji od, wstępnej koncepcji do ostatecznego wprowadzenia go w życie. Każdy z tych etapów, w pewnym stopniu, ma znaczenie odrębne. Z tego punktu widzenia każde odkrycie stanowi ciąg kolejnych etapów realizacji myśli naukowej ? ciąg, którego tendencje rozwoju można określić.
Wraz z rozwojem nauki zmianie ulega jej struktura, co jest związane z procesem’ integracji i specjalizacji poszczególnych, różnych gałęzi nauki. Na przykład w chemii wyodrębniły się nowe kierunki badań: chemia kryształów, radiochemia, elektrochemia itp. Jednocześnie na styku z fizyką powstają takie kierunki, jak chemia fizyczna i fizyka chemiczna, na styku z geologią ?geochemia, z biologią – biochemia itd. Proces powstawania nowych kierunków charakteryzuje pewne prawidłowości, których istnienie pozwala wnioskować o perspektywach ich rozwoju.
W prognozach postępu technicznego analizuje się i ocenia fundamentalne zmiany, które zajdą w przyszłości w dziedzinie energetyki, narzędzi pracy, materiałów, systemu transportowego i łączności itp. Szczególnie ważną rolę odgrywają prognozy surowcowe, określające przyszłe potrzeby w zakresie surowców energetycznych, tworzyw i wody. Istnieje sprzężenie zwrotne pomiędzy potrzebami surowcowymi a poziomem ich technologii. Pojawienie się nowych potrzeb wpływa na udoskonalenie technologii, zmiany w technologii wpływać mogą na wielkość potrzeb surowcowych.
Zasadniczymi surowcami energetycznymi są paliwa s^ale, obejmujące węgiel kamienny, węgiel brunatny, torf, drewno oraz paliwo węglodorowe, obejmujące ropę naftową oraz gaz ziemny. Do surowców energetycznych zalicza się również energię wodną z przypływów i odpływów morskich, energię geotermiczną, hydro-energię, energię atomową. Potrzeby w zakresie surowców energetycznych oblicza się w jednostkach paliwa umownego o wartości opałowej 7000 Kcal/kg. Prognoza surowców energetycznych obejmuje prognozę potrzeb i zasobów, czyli prognozę bilansu energetycznego. Tak na przykład opracowany został przez uczonych radzieckich bilans potrzeb w zakresie zasobów energetycznych świata w roku 2000 .
Z prognozy zapotrzebowania energii wynika, że przewiduje się jej 5-krotny wzrost / roku 2000 w porównaniu z rokiem 1965 i że ten wzrost zapotrzebowania w najbliższym dziesięcioleciu będzie pokryty przede wszystkim wzrastającym wydobyciem ropy naftowej i gazu. Duża rola nadal przypadać będzie węglowi, którego przewidywane wydobycie wzrośnie 2-2,5 raza.
Znacznie trudniejsze zagadnienie stanowi prognozowanie rozwoju bazy materiałowo-surowcowej. Jedną z głównych tego przyczyn jest duża złożoność bilansu obejmującego ogromną ilość nieporównywalnych składników. Struktura na przykład bazy materialowo-surowcowej przemysłu w sposób zasadniczy różni się od tejże w budownictwie, transporcie itp. W gałęziach tych wykorzystywane są różne surowce i materiały, a brak jest wspólnej jednostki miary, tak jak np. umownej jednostki paliwa w bilansie paliwowo-energetycznym. Na przykład tworzywa obejmują
surowce metalurgiczne (rudy żelaza, miedzi, aluminium, cynkowo-olowiane), surowce chemiczne (sole potasowe i sodowe, fosforyty, siarka) oraz surowce budowlane (cementowe, skalne, ogniotrwałe, żwiropiaski).
W związku z tym opracowywane są prognozy dotyczące poszczególnych aspektów bazy surowcowo-materiałowej bez wzajemnego ich powiązania, co zmniejsza ich trafność.
Do podstawowych problemów będących przedmiotem prognozowania ekonomicznego należą w szczególności:
?    zasoby materialne i ich wykorzystanie,
?    tempo-wzrostu gospodarczego,
?    zasoby siły roboczej i perspektywy ich wykorzystania,
? rozwój poszczególnych działów i gałęzi produkcji materialnej,
?    rozmieszczenie sił wytwórczych i zmiany struktury przestrzennej produkcji. Ważną rolę w układzie prognoz społeczno-ekonomicznych odgrywają
prognozy spożycia i stopy życiowej. Prognozy w tej dziedzinie obejmują następujące zagadnienia:
?określanie potrzeb, ocena ich możliwego rozwoju, określanie form sposobów i kolejności ich zaspokajania,
?- przewidywanie perspektyw wzrostu spożycia i zmiany jego struktury,
?    przewidywanie perspektyw wzrostu i zmiany struktury dochodów ludności,
?    rozwój obrotu towarowego i żywienia zbiorowego,
?    drogi i terminy rozwiązywania problemu mieszkaniowego,
? rozwój sfery usług,
?    rozwój oświaty i kultury,
? rozwój systemu zdrowia i organizacji wypoczynku,
?    rozwój transportu i łączności,
? perspektywy skracania długości, czasu roboczego,
? wyrównywanie poziomu życiowego grup społecznych i regionów.
Przedmiotem prognozowania przestrzennego są zagadnienia zagospodarowania przestrzennego kraju i regionów (okręgów przemysłowych, obszarów metropolitarnych, regionów turystyczno-rekreacyjnych), rozmieszczenia ludności i poszczególnych dziedzin działalności społecznej, jak produkcja, usługt itd.