Organizacja struktury produkcyjnej
W realizacji określonego procesu produkcyjnego biorą udział odpowiednie komórki produkcyjne, którym przydzielone są różne procesy cząstkowe oraz zakres kompetencji i odpowiedzialności. Takie rozdzielenie zadań i uprawnień tworzy określony układ zależności oraz koordynacji procesów produkcyjnych i prac komórek produkcyjnych, co znajduje swój wyraz w tzw. strukturze produkcyjnej. Określa ona podział komórek produkcyjnych, zakres ich powiązań i współpracy. Struktura produkcyjna określa przebieg i specjalizację poszczególnych faz procesu produkcyjnego.
?Struktura produkcyjna powstaje w wyniku określonego, hierarchicznego grupowania komórek niższego stopnia w komórki wyższego stopnia” . Tworzenie komórek wyższego stopnia np. gniazda produkcyjnego następuje w wyniku grupowania poszczególnych stanowisk roboczych jako komórek stopnia zerowego -grupowanie stanowisk roboczych odbywa się bądź według podobieństwa stanowisk, bądź ich związku w procesie wytwarzania określonych wyrobów (komórka produkcyjna przedmiotowa zamknięta).
W wyniku specjalizacji następuje grupowanie stanowisk roboczych według podobieństwa technologicznego lub przedmiotowego. Stąd rozróżnia się krańcowe rodzaje struktur produkcyjnych:
? strukturę technologiczną ,
? strukturę przedmiotową .
Na ogół w przemyśle nie występuje w czystej postaci żadna z tych struktur, w większości przypadków spotyka się struktury mieszane o różnym udziale dwóch krańcowych rodzajów struktur oraz o niejednakowym charakterze ich połączeń.
Dwie podstawowe formy struktury produkcyjnej zasadniczo różnią się od siebie. W przypadku struktury technologicznej, zgrupowane stanowiska robocze wykonują te same co do swego charakteru operacje. Każda technologiczna komórka produkcyjna skupiająca jednorodne maszyny np. tokarki, frezarki albo szlifierki nadaje się do wykonywania ściśle określonego cząstkowego procesu technologicznego. Natomiast w przypadku struktury przedmiotowej zgrupowane są stanowiska robocze skupiające w jednej komórce różnorodne stanowiska, na których można wykonywać w.szystkie operacje niezbędne do wykonania określonego wyrobu lub jego elementu. Oba rodzaje struktury produkcyjnej charakteryzują się określonymi cechami. W przypadku struktury technologicznej możemy wymienić tego rodzaju zalety, jak :
? możliwość dokonywania łatwej zmiany kolejności operacji w przypadku wprowadzenia do produkcji nowych wyrobów,
? lepsze wykorzystanie parku maszynowego,
? możliwość nabycia kwalifikacji przez robotnika w określonej specjalności,
? zapewnienie ciągłości produkcji w przypadku uszkodzenia maszyny,
? wysoki stopień specjalizacji dozoru technicznego. Natomiast do wad zaliczamy :
? brak jednoznacznie określonej trasy przebiegu materiału, co powoduje wydłużenie transportu,
? tworzenie się międzyoperacyjnych zapasów produkcji w toku, hamujących ruch okrężny środków obrotowych,
? konieczność zwiększenia liczby operacji kontrolnych,
? większe zapotrzebowanie na powierzchnię produkcyjną.
W przypadku struktury przedmiotowej do zalet aależą między innymi:
? ścisłe wytyczanie drogi przebiegu obrabianych przedmiotów,
? zredukowanie do minimum wszelkich postojów,
? zmniejszenie liczby operacji transportowych,
? skrócenie dróg transportu,
? uproszczenie systemu kontroli,
? uproszczenie systemu ewidencji i planowania,
? krótszy z reguły cykl produkcyjny,
? mniejsze zapasy produkcji w toku,
? mniejsze zapotrzebowanie na powierzchnię produkcyjną,
? niższe koszty produkcji.
Natomiast spośród wad wymieniamy :
? trudności w zachowaniu ciągłości produkcji, np. w przypadku uszkodzenia maszyny, które mogą wstrzymać produkcję całego odcinka,
? gwałtowny wzrost kosztów, gdy wielkość produkcji maleje,
? niski stopień wykorzystania maszyn i urządzeń przy niewielkich rozmiarach produkcji,
? brak elastyczności w zakresie zmiany kolejności operacji,
? niewielkie możliwości nabycia wysokich kwalifikacji przez robotników oraz dozór średni.
Na wybór struktury produkcyjnej przedsiębiorstwa przemysłowego wpływają przede wszystkim następujące czynniki :
? właściwości procesu produkcyjnego,
? charakter wyrobów,
? wielkość produkcji,
? specjalizacja produkcji i zakres kooperacji,
? formy organizacji produkcji.
W ramach określonej struktury produkcyjnej występują różnego rodzaju więzi produkcyjne, wynikające z kolejności i terminowości operacji wykonywanych przez zespolone stanowiska robocze. Tego rodzaju wzajemne uzależnienie się stanowisk pracy tworzy pomiędzy nimi określone więzi współpracy, które mogą mieć charakter :
? trwały, wynikający z przyjętej na stałe technologii wytwarzania i wzorcowych harmonogramów współpracy oraz rozstawienia stanowisk roboczych,
? doraźny, tworzony w zależności od przydzielonych zadań i bieżącej harmonizacji obciążeń stanowisk roboczych.
Organizacja struktury produkcyjnej tworzona jest w zasadzie w oparciu o trwałe więzy współpracy między stanowiskami. Ogniwa produkcyjne specjalizowane technologicznie (według rodzajów robót) charakteryzują się niewielką spójnością. Poszczególne oddziały np. tokarek, wiertarek, frezarek itp. wykonują pojedyncze operacje i obrabiane przedmioty przekazują na zewnątrz. W tym przypadku więzi współpracy istnieją jedynie pomiędzy oddziałami, a nie w ich ramach wewnętrznych, w których zlokalizowane są identyczne lub bardzo podobne stanowiska robocze, wykonujące zbliżone operacje. W strukturze technologicznej w poszczególnych oddziałach brak jest więzów współpracy wynikającej z zazębiania się pracy stanowisk roboczych. Istnienie tego rodzaju współpracy pozwoliłoby na harmonizację prowadzonych robót zgodnie z terminami spływu gotowych wyrobów finalnych. W świetle przedstawionego toku rozumowania należałoby kształtować organizację produkcji w układzie specjalizacji przedmiotowej, organizując komórki produkcyjne nie według rodzaju pracy, ale według wykonania określonego wyrobu lub wyodrębnionych części (zespołów technologicznych).
Komórki produkcyjne, specjalizowane przedmiotowo charakteryzują się następującymi cechami:
? możliwość organizowania warunków pracy ciągłej,
? poważna część czynności kierowniczych zamyka się na niskim szczeblu zarządzania,
? zawęża się liczba stanowisk roboczych (a w tym ludzi), na których spoczywa odpowiedzialność za wykonanie całości operacji na przedmiotach całego procesu pracy (za jakość, terminowość i ilość),
? pozwala na likwidację poważnej części ewidencji i kontroli oraz zastąpienie ich kontaktami bezpośrednimi między członkami zespołu stanowiącego załogę komórki produkcyjnej ? przedmiotowo samodzielnej,
? następuje rozwój współpracy i wzajemne dopilnowanie jakości pracy. Organizacja przedmiotowej specjalizacji sprzyja osiąganiu rytmicznej produkcji.
Ogólnie można stwierdzić, że znaczny wpływ na sprawność organizacji produkcji posiada właściwa struktura produkcyjna, która :
? wpływa na przyspieszanie przebiegu procesów produkcyjnych,
? wpływa na zmniejszenie robót w toku,
? wpływa na skrócenie dróg transportowych,
? zapewnia lepsze wykorzystanie środków trwałych, urządzeń i powierzchni,
? upraszcza planowanie, kontrolę i sterowanie procesami produkcyjnymi,
? pozwala zorganizować rytmiczną produkcję,
? umożliwia zwiększenie odpowiedzialności pracowników za jakość i kompletne wykonanie wyrobów,
? prowadzi do przyspieszenia rotacji środków obrotowych i obniżki kosztów własnych produkcji.