Organizacja produkcji

Rytmiczność produkcji jest jedną z cech prawidłowej organizacji produkcji Im lepiej zorganizowany jest proces produkcyjny, tym wyższy jest poziom rytmiczności produkcji Odpowiednio zorganizowany proces produkcyjny jest procesem ciągłym, odznaczającym się w zasadzie równomiernością cyklu produkcyjnego, rytmicznością i systematycznym wzrostem produkcji. Produkcja powinna być tak zorganizowana, aby odbywała się według pewnego rytmu (taktu) to znaczy, aby odbywała się równomiernie w czasie. Zagadnienie rytmiczności uważa się, za jeden z zasadniczych czynników warunkujących właściwy przebieg procesu wytwarzania. Zapewnia ona maksymalne wykorzystanie posiadanych środków produkcji i siły roboczej, stanowi podstawową cechę prawidłowo zorganizowanego procesu produkcyjnego.
Przestrzeganie rytmicznego przebiegu produkcji jest jednym z podstawowych wymogów w pracy przedsiębiorstw przemysłowych, zwłaszcza w okresie dynamicznie zachodzących zmian w kierunku podnoszenia efektywności gospodarowania. Jest to jeden z elementów gwarantujących wzrost wydajności pracy na każdym stanowisku roboczym.
Rytmiczność produkcji polega na wytwarzaniu w równych odstępach czasu określonej wielkości produkcji przy jednoczesnym zachowaniu ciągłości produkcji i możliwie równomiernym natężeniu pracy we wszystkich odcinkach produkcyjnych (stanowiskach roboczych, gniazdach obróbczych, liniach produkcyjnych, oddziałach i wydziałach) w przedsiębiorstwie.
Utrzymanie rytmicznej produkcji lub pogłębianie się arytmii produkcji jest wynikiem wielu powiązanych ze sobą czynników. Znaczna część tych czynników zależy bezpośrednio od przedsiębiorstwa ? wydziału (czynniki związane z przygotowaniem i wykonawstwem produkcji), inne natomiast są skutkiem niedokładnej pracy jednostek nadrzędnych (między innymi późnego zatwierdzenia planów produkcyjnych), złego zaopatrzenia materiałowo-technicznego lub niedotrzymywania przez przedsiębiorstwa kooperujące umów o dostawy będące przedmiotem kooperacji. W literaturze ekonomicznej spotyka się różnorodny stopień zróżnicowania i szczegółowości wymienianych czynników decydujących o rytmiczności produkcji.
Ogólnie jednak można stwierdzić, że rytmiczność produkcji uwarunkowana jest przede wszystkim: właściwą organizacją produkcji, systemem planowania wewnątrzzakładowego (wewnątrzwydziałowego), sprawnością zaopatrzenia materiałowego oraz sprawnie działającą kooperacją. Chcąc precyzyjniej przedstawić klasyfikację tych czynników można dokonać bardziej szczegółowego pogrupowania czynników rytmiczności produkcji. Taką przykładową klasyfikację czynników rytmiczności produkcji ilustruje schemat.
W niektórych przedsiębiorstwach dość powszechnym zjawiskiem jest wzrost intensywności produkcji pod koniec okresu sprawozdawczego. W wielu przedsiębiorstwach uzyskuje się w IV kwartale, a szczególnie w miesiącu grudniu ? wysoki poziom produkcji. Natomiast w miesiącu styczniu, a często w ciągu pierwszego kwartału następnego roku następuje spadek w stosunku do uprzednio osiągniętego poziomu produkcji.
Jeszcze bardziej uwidacznia się nierytmiczny przebieg produkcji w poszczególnych miesiącach każdego kwartału, a także w skali miesiąca lub nawet jednej doby. Wiele do życzenia pozostawia niekiedy także rytmiczność produkcji w czasie zmiany. Ulega ona znacznym wahaniom. Na ogół źle wykorzystane są pierwsze i ostatnie godziny pracy.
Źródłem zaburzeń przebiegu produkcji jest najczęściej zła organizacja pracy, błędy w planowaniu oraz brak kontroli przebiegu procesu produkcyjnego. Dużą rolę.odgrywa także właściwa synchronizacja pracy wszystkich ogniw produkcyjnych, właściwa organizacja stanowisk pracy oraz utrzymanie niezbędnych zapasów między poszczególnymi operacjami. Jednym z bardzo ważnych źródeł arytmii. produkcji jest niedotrzymywanie terminów dostaw, co powoduje przerwy w produkcji, postoje maszyn i urządzeń oraz niewykorzystanie ich zdolności produkcyjnej.
Nie bez znaczenia jest również zbyt późne zatwierdzanie przez jednostki nadrzędne planów produkcyjnych zarówno w asortymencie, jak i w ilości. Konsekwencją tego jest brak w odpowiednim czasie właściwie opracowanych norm zużycia materiałowego w zakresie zleconego asortymentu produkcji i z kołei niewłaściwie określone 144 w zamówieniach zapotrzebowanie poszczególnych pozycji materiałowych. Niemal powszechne jest w przedsiębiorstwach wyczerpywanie posiadanych zapasów w końcu okresów planistycznych, co powoduje przestoje produkcyjne. Źródłem tego jest niewłaściwa gospodarka materiałowa będąca przyczyną braku lub niedostatecznej ilości materiałów co ogranicza produkcję.
Nierytmiczna produkcja powoduje szereg perturbacji w działalności produkcyjnej wydziału (przedsiębiorstwa) i w sposób bezpośredni obniża efekty ekonomiczne.
W zabezpieczeniu rytmiczności produkcji, której osiągnięcie wymaga sprawnego funkcjonowania wszystkich ogniw produkcyjnych przedsiębiorstwa, poważną rolę odgrywa właściwa organizacja wewnątrzzakładowego i operatywnego planowania produkcji.
Planowanie wewnątrzzakładowe zapewnia harmonijne współdziałanie poszczególnych wydziałów i oddziałów przedsiębiorstwa w realizacji planowanych zadań. W procesie planowania wewnątrzzakładowego zadania produkcyjne dla” danego przedsiębiorstwa są rozdzielane na poszczególne ogniwa produkcyjne i przekształcane w plany produkcyjne wydziałów, oddziałów, brygad, aż do zadań dla poszczególnych stanowisk roboczych. Plan produkcji powinien uwzględniać rytmiczność jego wykonania w zakresie ilości i według określonego asortymentu.
Przez odpowiednie rozplanowanie produkcji w czasie i przestrzeni, tj. na poszczególne okresy i komórki produkcyjne do stanowisk roboczych włącznie, przedsiębiorstwo ? wydział osiąga taką wielkość produkcji, która nie wykazuje znacznych odchyleń w poszczególnych okresach planistycznych. W przedsiębiorstwie socjalistycznym problem rytmiczności produkcji między innymi rozwiązywany jest poprzez drobiazgowe rozdzielanie planowych zadań produkcyjnych w czasie. Właściwe wykonanie planu polega nie tylko na realizacji go w ciągu roku, ale również na wykonaniu lub przekraczaniu planu w każdej jednostce czasu.
Rozdział zadań produkcyjnych następuje również w przestrzeni, tzn. przydzielenie poszczególnym wydziałom, oddziałom i brygadom produkcyjnym zadań i środków.
Poza konkretyzacją zadań roboczych w czasie i w przestrzeni w przedsiębiorstwie organizowana jest również kontrola i analiza dotrzymywania wykonawstwa nałożonych zadań. Umożliwia to rytmiczne wykonywanie zadań produkcyjnych przy pełnym wykorzystaniu posiadanej przez przedsiębiorstwo mocy produkcyjnej i siły roboczej.
Miejsce i czas wykonywania zadań z wyszczególnieniem poszczególnych asortymentów lub detalooperacji określane jest w procesie planowania operatywnego (wykonawczego), które stanowi przedłużenie i rozszerzenie rocznego planu techniczno-ekonomicznego i jest ostatecznym etapem planowania w przedsiębiorstwie.
Operatywne planowanie produkcji polega na opracowywaniu planów pracy poszczególnych komórek przedsiębiorstwa (wydziałów, odcinków produkcyjnych, stanowisk roboczych) na krótkie odcinki czasu:
miesiąc, dekadę, dobę, zmianę, a w niektórych rodzajach produkcji masowej również na godzinę.
Zasadniczym celem planowania operatywnego produkcji jest zapewnienie ciągłej, rytmicznej i wzajemnie powiązanej pracy poszczególnych wydziałów i ich odcinków produkcyjnych (gniazd, stanowisk roboczych), skierowanej ńa terminowe wykonanie zadań planu techniczno-ekonomicznego i osiągnięcie rytmicznego spływu gotowej produkcji, zgodnie z wielkościami planowanymi. Treścią planowania operatywnego jest ustalenie zadań cząstkowych planu techniczno-ekonomicznego dia poszczególnych wydziałów, oddziałów i mniejszych ogniw produkcyjnych do stanowiska roboczego włącznie, w możliwie najkrótszych odcinkach czasu, co zapewnia rytmiczne wykonanie zadań produkcyjnych przedsiębiorstwa.
Prawidłowo opracowane plany pozwalają na ustalenie właściwych wyprzedzeń w pracy kooperujących wydziałów, zapewniają dobrą współpracę między poszczególnymi wydziałami i odpowiednie warunki kooperacji międzywydziałowej, która jest nieodzownym warunkiem rytmicznej realizacji planu.
Osiąganie rytmicznej produkcji zależy między innymi od usprawnienia, zaopatrzenia materiałowego i kooperacji, zarządzania, podnoszenia ogólnego poziomu organizacji i planowania. Konieczne jest również utrzymanie regularności i równomierności nasilenia pracy żywej, obciążenia maszyn i urządzeń, poboru energii elektrycznej, pary, sprężonego powietrza itp.Problemy te powinny stanowić przedmiot wnikliwych analiz, w wyniku których możnaby zaprojektować taki przebieg procesu produkcyjnego, który zapewniałby utrzymanie rytmicznej pracy i produkcji w każdej komórce produkcyjnej przedsiębiorstwa.
Ogólnie można stwierdzić, że w zależności od wielkości produkcji, charakteru procesu produkcyjnego, metod organizacji, stopnia specjalizacji i kooperacji, poziomu techniki i innych warunków można wydzielić następujące podstawowe kierunki usprawnień :
1)    zabezpieczenie proporcjonalności obciążenia możliwie wszystkich odcinków
produkcyjnych, nie dopuszczając do stworzenia w jakimkolwiek okresie czasu
tzw. ?wąskich gardeł”;
2)    stosowanie przedmiotowej formy organizacji struktury produkcyjnej;
3)    poprawa jakości i terminowości technicznego przygotowania produkcji;
4)    wysoki poziom operatywnego planowania i służby dyspozytorskiej;
5)    sprawna organizacja zaopatrzenia materiałowego i dostaw kooperacyjnych.