Organizacja produkcji

Transmisja danych

admin — Mon, 03 May 2010 20:18:50 +0000

Transmisja danych (teiedacja) polega na przesyłaniu danych od użytkownika do ośrodka obliczeniowego, gdzie następuje przetwarzanie tych danych i przesłaniu wyników do użytkownika. Dane przesyłane są przy użyciu sieci telekomunikacyjnej w postaci określonych sygnałów elektrycznych. Następuje tutaj dwukrotna konwersja danych z formy pierwotnej na sygnały elektryczne oraz z sygnałów elektrycznych na formę wtórną.
Czas przekazywania danych uzależniony jest od szybkości działania urządzeń teletransmisyjnych i wielkości przesyłanego zbioru. Wyróżnia się dwa sposoby przekazywania informacji między stacją transmisji danych a EMC:
— transmisja danych typu off-line (pośrednio),
— transmisja danych typu on-line (bezpośrednio).
Transmisja danych typu off-line polega na tym, że stacja transmisji w ośrodku obliczeniowym nie jest połączona bezpośrednio z EMC. Odebrane informacje od użytkownika rejestrowane są na jednym z maszynowych nośników danych i poprzez odpowiednie urządzenia wejścia wprowadzane do pamięci EMC. Wyniki wyprowadzone są na odpowiedni maszynowy nośnik danych, w tej postaci przekazywane do stacji transmisji, skąd przesyłane są do użytkownika.
Transmisja on-line polega na bezpośrednim połączeniu stacji transmisji z EMC. Przekazywanie danych ze stacji transmisji do EMC i w kierunku przeciwnym odbywa się automatycznie pod kontrolą EMC.

Urządzenia wyjścia

admin — Mon, 03 May 2010 20:17:16 +0000

Urządzenia wyjścia służą do wyprowadzania danych wynikowych przetwarzania. W zależności od przeznaczenia tych danych wyprowadza się je na różne nośniki informacji. Jeżeli przewiduje się wykorzystanie danych wynikowych w ponownym procesie przetwarzania, wówczas wyprowadza sieje na maszynowy nośnik informacji (kartę dziurkowaną, taśmę papierową lub taśmę magnetyczną). Jeżeli natomiast dane mają być bezpośrednio wykorzystywane, wówczas wypisuje się je w postaci czytelnej dla człowieka.
Najczęściej stosowane urządzenia wyjścia to: drukarka, dziurkarka taśmy papierowej, dziurkarka kart oraz monitor ekranowy.
Drukarka służy do wyprowadzania wyników w postaci umożliwiającej bezpośrednie ich wykorzystanie. Stosuje się dwa rodzaje drukarek:
— drukarki wierszowe,
— urządzenia drukujące szeregowo (znak po znaku).
Drukarki wierszowe konstruowane są na zasadzie wirującego bębna, którego powierzchnia boczna pokryta jest rzędami znaków drukarskich. Znaki te odbijane są w różnych momentach pełnego obrotu bębna w zależności od dyspozycji sterujących, przy czym jeden wiersz drukowany jest w czasie jednego obrotu bębna. Szybkość druku uzależniona jest od szybkości obrotu bębna, wynosi od 400 do 1350 wierszy na minutę.
Do urządzeń drukujących szeregowo należy elektryczna maszyna do pisania. Szybkość drukowania około 10 znaków na sekundę jest szybkością bardzo małą i dlatego też stosuje się ją przeważnie dla wyprowadzania niewielkiej ilości danych wynikowych.
Dziurkarki taśmy stosuje się dla wyprowadzenia wyników na taśmę papierową (5-, 8-kanałową). Szybkość dziurkowania — do 150 znaków (rządków) na sekundę.
Dziurkarki kart służą do wyprowadzania wyników na karty perforowane. Pracują one z szybkością do 300 kart na minutę.
Monitor ekranowy jest urządzeniem wyposażonym w ekran kineskopowy, na którym mogą być wyświetlane informacje przekazywane z maszyny w postaci tekstu.

Maszynowe nośniki danych i urządzenia do ich przygotowania

admin — Mon, 03 May 2010 20:15:51 +0000

Dla celów elektronicznego przetwarzania danych stosuje się następujące maszynowe nośniki danych:
—   karty dziurkowane,
—   taśmy papierowe,
—   taśmy lub dyski magnetyczne.
Karty dziurkowane są najczęściej używanym nośnikiem danych. Wykonane są one ze specjalnego papieru, przy zachowaniu określonych parametrów. Dla celów elektronicznego przetwarzania danych stosuje się dwa rodzaje kart: 80- i 90-kolumnowe. W Polsce stosuje się najczęściej karty 80-kolumnowe. Karta taka podzielona jest na 12 poziomych stref oraz osiemdziesiąt pionowych kolumn. W jednej kolumnie można zapisać jeden znak (cyfry lub literę), na jednej karcie można zarejestrować informację maksymalnie 80-znakową.
Zapisywanie znaku polega na wydziurkowaniu w danej kolumnie karty prostokątnych otworów w odpowiednich strefach. Znaki wydziurkowane w kolejnych kolumnach mające logiczne znaczenie nazywa się polem, np. data lub ilość.
Dziurkarka kart jest urządzeniem służącym do ręcznego przenoszenia danych z dokumentów źródłowych na karty perforowane.
Proces dziurkowania polega na odczytywaniu danych z dokumentu źródłowego i naciskaniu odpowiednich klawiszy maszyny. Szybkość dziurkowania wynosi 100-130 kart na godzinę pracy, przy założeniu, że dziurkuje się pełne 80 kolumn.
Sprawdzarka kart służy do sprawdzenia poprawności wy dziurkowanych w karcie danych, przeniesionych z dokumentu źródłowego. Sprawdzanie jest procesem podobnym do dziurkowania, wykonuje sieje na podstawie tych samych dokumentów źródłowych i kart powstałych podczas dziurko.wania. Sprawdzanie polega na porównaniu znaków wydziurkowanych na karcie ze znakami odpowiadającymi przyciskanym klawiszom. W przypadku stwierdzenia niezgodności sygnalizowany jest błąd.
Taśma papierowa jest maszynowym nośnikiem danych stosowanym na wejścin EMC i może być również stosowana na wyjściu EMC. Dla celów przetwarzania danych stosuje się taśmę 5-, 6-, 7- lub 8-ścieżkową. Najczęściej stosowana jest taśma 5- i 8-ścieżkowa. Znak (cyfra, litera lub inny) zakodowany jest i wydziurkowany na taśmie w postaci układu otworów ułożonych w poprzek taśmy. Prócz ścieżek zawierających zakodowane dane, na taśmie znajduje się również ścieżka prowadząca (synchronizująca) o mniejszej średnicy otworów, służy ona dla zapewnienia transportu i właściwej synchronizacji urządzeń odczytujących taśmę.
Do dziurkowania taśmy 5-ścieżkowej najczęściej wykorzystuje się dalekopisy wyposażone w dziurkarkę i czytnik taśmy. Dalekopis ma klawiaturę podobną do maszyny do pisania. Przyciśnięcie klawisza danego znaku powoduje wydrukowanie tego znaku na papierze i jednocześnie wydziurkowanie jednego rządka taśmy w postaci kombinacji otworów.
Dziurkowanie taśmy 8-kanałowej odbywa się na specjalnie konstruowanych urządzeniach, jak np. elektryczna maszyna do pisania wyposażona w dziurkarkę taśmy.
Duża pracochłonność czynności związanych ze specjalnym przygotowaniem maszynowych nośników danych jest przyczyną, że coraz częściej wyposaża się w dziurkarkę taśmy maszyny do pisania, księgowania i fakturowania Taśma zostaje sporządzona dodatkowo przy wykonywaniu czynności na tych maszynach ‘i może być bezpośrednio wykorzystywana jako maszynowy nośnik danych dla EMC.
Rejestracja danych na tradycyjnych nośnikach danych (taśmy i karty perforowane) jest procesem przebiegającym bardzo wolno w stosunku do procesu przetwarzania na EMC. Wadą tych nośników jest również stosunkowo wysoki procem błędów i wysokie koszty eksploatacyjne (karty i taśmy mogą być użyte tylko jednorazowo). Dlatego też w ostatnich latach konstruuje się urządzenia umożliwiające bezpośredni zapis danych z wielu stanowisk na taśmach lub dyskach magnetycznych Dane te po wstępnym sprawdzeniu i opracowaniu mogą być następnie bezpośrednio wprowadzone do EMC za pomocą jednostki pamięci zewnętrznej EMC, taśmowej iub dyskowej.

Urządzenia wejścia

admin — Mon, 03 May 2010 20:12:26 +0000

Poprzez urządzenie wejściowe następuje wprowadzenie do pamięci operacyjnej maszyny cyfrowej danych oraz programów, zarejestrowanych na maszynowych nośnikach danych. Podstawowymi urządzeniami wejścia są:
— czytnik kart dziurkowanych,
— czytnik taśmy perforowanej.
Czytnik kart odczytuje znaki (cyfry i litery) wydziurkowąne na karcie i po przekodowaniu umieszcza je w pamięci operacyjnej. Najczęściej stosuje się foto-elektryczny odczyt znaków (12 elementów fotoelektrycznych dla 12 stref karty). Rzadziej stosowany jest system odczytu elektrycznego za pomocą specjalnych szczotek odczytujących.
Dla zapewnienia kontroli odczytu stosuje się najczęściej podwójny odczyt kart i porównanie wczytanych znaków. Średnia szybkość odczytu wynosi od 400 do 1000 kart/min.
Czytnik taśmy papierowej służy do odczytywania danych zarejestrowanych na taśmie papierowej. Czytniki taśmy działają na Zasadzie odczytu fotoeiektrycznego i przystosowane są do taśmy 5-, 6-, 7- oraz 8-kanalowej. Szybkość czytania wynosi od 300 do 1500 znaków/sekundę.

Pamięć zewnętrzna

admin — Mon, 03 May 2010 20:11:19 +0000

Pamięć zewnętrzna służy do przechowywania dużych zbiorów danych, nie mieszczących się w pamięci operacyjnej. Pamięć zewnętrzna ma wielokrotnie większą pojemność od pamięci operacyjnej i jest również znacznie tańsza w przeliczeniu na jednostkę informacji. Wadą jej jest mała szybkość działania (dłuższy czas dostępu do informacji).
Pamięć taśmowa jest najczęściej stosowaną pamięcią zewnętrzną. Dane zapisywane są na taśmie pokrytej warstwą magnetyczną w postaci namagnesowanych punktów. Podczas zapisywania lub odczytywania danych taśma magnetyczna przesuwa się przed głowicami odczytującymi i zapisującymi. Dane do zapisu grupowane są w bloki danych, pomiędzy którymi występuje przerwa (dla rozpędzenia urządzenia przesuwu taśmy). Liczba jednostek pamięci współpracujących z jednostką centralną jest różna, najczęściej od 4 do 10.
Liczba danych możliwa do zapisania na jednym krążku taśmy jest różna i uzależniona od gęstości zapisu i długości taśmy. Taśmy magnetyczne mogą być używane wielokrotnie po skasowaniu poprzedniego zapisu.
Innym rodzajem pamięci jest pamięć dyskowa. W pamięci dyskowej dane zapisywane są za pomocą głowic czytająco-piszących, na metalowych dyskach pokrytych warstwą magnetyczną. Dyski mają postać kiiku do kilkunastu płyt metalowych umieszczonych na wspólnej osi wirujących z pewną prędkością w jednostce pamięci dyskowej. Na każdej powierzchni dysku z wyjątkiem dwóch powierzchni zewnętrznych znajduje się kilkaset koncentrycznych ścieżek. Przez użycie odpowiedniej głowicy i odpowiednie jej ustawienie (na określoną ścieżkę) możliwy jest dostęp llo każdej ścieżki, a w związku z tym do dowolnych danych.
Współcześnie produkuje się dwa rodzaje jednostek pamięci dyskowej:
—   z wymiennymi pakietami dysków,
—   z dyskami niewymiennymi.
Parametrami charakteryzującymi pamięć dyskową są:
—   pojemność jednego dysku (ok. 8 min znaków),
—   przeciętny czas dostępu (od 100-250 milisekund),
—   a także prędkość odczytu lub zapisu danych (od 200 tys. do 1,5 min znaków na sekundę).
Dosyć często stosowanym rodzajem pamięci jest pamięć magnetyczna bębnowa. Bęben magnetyczny jest to walec wykonany z metalu, pokryty warstwą materiału ferromagnetycznego. Podczas pracy bęben wiruje z określoną prędkością.
Zapis i odczyt danych odbywa się przy pomocy zespołu głowic czytająco-piszących. Wzdłuż swej osi bęben podzielony jest na kilkaset ścieżak, przy czym każda ścieżka posiada własną głowicę czytająco-piszącą.
Pojemność pamięci bębnowej zależy od wielkości bębna oraz gęstości zapisu (przeciętna pojemność jednego bębna wynosi ok. 4 min znaków). Czas dostępu do danej informacji jest przypadkowy, gdyż uzależniony jest od ustawienia bębna w stosunku do głowic i przeciętnie wynosi od 2 do 30 milisekund.

Jednostka centralna

admin — Mon, 03 May 2010 20:09:02 +0000

Zadaniem jednostki centralnej jest automatyczne przetwarzanie wprowadzonych danych według określonego programu, a także sterowanie pracą urządzeń zewnętrznych.
Jednostka centralna składa się z trzech zespołów, a mianowicie: pamięci operacyjnej, arytmometru oraz zespołu sterowania.
Pamięć operacyjna służy do przechowywania programu oraz danych bieżąco opracowywanych przez program.
Informacje wprowadzane są za pomocą urządzeń wejścia i zapisywane w pamięci za pośrednictwem odpowiedniego kodu. Organizacyjnie pamięć podzielona jest na komórki ponumerowane kolejnymi liczbami od 0 do liczby równej zazwyczaj maksymalnej liczbie komórek w pamięci. Liczby te jednocześnie określają adres komórki. Najczęściej w jednej komórce można zapamiętać jedną liczbę lub też jeden rozkaz. Liczba lub rozkaz określana jest jako słowo maszynowe i zapisywana w komórce pamięci w postaci dwójkowej (zer i jedynek).
Każda komórka pamięci podzielona jest na pewną liczbę miejsc, które nazwano bitami. W każdym bicie zapisuje się jedpą cyfrę liczby dwójkowej (0 lub 1).
Całkowita liczba bitów określa maksymalną wielkość liczby, jaką można zapamiętać w jednej komórce w postaci słowa maszynowego. Długość słów maszynowych jest różna dla różnych typów maszyn i wynosi od 16 do 37 bitów.
Słowo może być pobierane z pamięci do innych bloków maszyny, przy pobraniu zawartość komórki, z której nastąpił odczyt, nie ulega zmianie. Zmiana zawartości komórki dokonywana jest w przypadku zapisu nowego słowa do tej komórki.
Z punktu widzenia konstrukcji pamięć operacyjna zbudowana jest najczęściej z rdzeni magnetycznych (pamięć ferrytowa). Kierunek namagnesowania odpowiedniego rdzenia (w oparciu o podawane impulsy prądu na odpowiednie układy przewodów przechodzących przez rdzenie) jest formą utrwalenia elementarnej informacji zapisywanej w sposób binarny.
Innymi parametrami charakteryzującymi pamięć operacyjną są:
—   pojemność (wielkość pamięci) przeciętnie od 16 do 32 tys. słów,
—   cykl pamięci (czas odczytu lub zapisu) od 1 do 12 milisekundy. Podczas wykonywania programu dane z pamięci przesyłane są do arytmometru.
W arytmometrze następuje wykonanie odpowiedniej operacji arytmetycznej lub logicznej (zależnie od aktualnie wykonywanego rozkazu).
Arytmometr składa się z rejestru (lub rejestrów— zależnie od typu maszyny) nazywanego akumulatorem i sumatora. Każde działanie arytmetyczne wykonywane jest na dwóch argumentach (liczbach), z których jeden pobierany jest z pamięci operacyjnej, a drugi z rejestru akumulatora. Wynik operacji znajduje się zwykle w akumulatorze albo przesyłany jest do pamięci. Zadaniem sumatora jest dodawanie lub odejmowanie (mnożenie realizowane jest przez odpowiedni cykl dodawań, dzielenie — przez odpowiedni cykl odejmowań).
Argumenty, na których wykonywane są działania, przedstawione są w postaci zapisu binarnego lub też zapisu dziesiętnego kodowanego binarnie.
Realizacją programu umieszczonego w pamięci maszyny kieruje zespół sterowania, który zapewnia właściwą współpracę jednostki centralnej z urządzeniami zewnętrznymi, a także kontroluje prawidłowość realizacji programu.
Większość rozkazów składających się na program zbudowana jest z dwóch części:
a)   operacyjnej
b)   adresowej.
Część operacyjna podaje rodzaj operacji jaka ma być wykonana, natomiast część adresowa wskazuje skąd (numer komórki pamięci) należy pobrać argument do wykonania operacji i ewentualnie gdzie należy odesłać wynik.
Urządzenie sterujące pobiera kolejne rozkazy z pamięci operacyjnej maszyny, rozszyfrowuje je i uruchamia odpowiednie zespoły wykonawcze (np. arytmometr, urządzenia wejścia lub wyjścia). Z zespołem sterowania połączony jest pulpit sterowania (monitor), z którego operator steruje (inicjuje) wykonaniem programów. Na monitorze drukowane są również przez maszynę informacje o błędach w danych wejściowych lub programie, a także inne polecenia dla operatora.

Budowa funkcjonalna komputera

admin — Mon, 03 May 2010 20:07:05 +0000

Maszyna cyfrowa jest urządzeniem do automatycznego przetwarzania danych. Zadanie to jest realizowane poprzez wykonywanie ciągu operacji zwanych instrukcjami lub rozkazami. Sekwencja takich instrukcji powiązanych logicznie w jedną całość określana jest jako program.
Zarówno informacje wejściowe, które są przetwarzane, jak i program, według którego przetwarzanie ma się odbywać, muszą się znajdować w pamięci maszyny cyfrowej (zasada sterowania wewnętrznego).
Przedstawiono ogólny schemat funkcjonalny EMC, ilustrujący strukturę zasadniczych połączeń między poszczególnymi zespołami maszyny cyfrowej.
Współczesna maszyna cyfrowa stanowi złożoną aparaturę, w skład której wchodzi szereg urządzeń zewnętrznych (wejścia — czytniki, wyjścia — dziurkarki, monitory oraz pamięci zewnętrzne) podłączonych do jednostki centralnej, stanowiącego podstawowy element zestawu.

Automatyzacja procesów informacyjnych

admin — Mon, 03 May 2010 20:04:21 +0000

Usprawnienie funkcjonowania systemów informacyjnych w przedsiębiorstwach stało się koniecznością. Pierwsze jego próby polegały na wprowadzeniu dla celów przetwarzania danych różnych urządzeń technicznych i maszyn, jak maszyny księgujące czy maszyny licząco-analityczne.
Zadaniem tego procesu nazywanego mechanizacją przetwarzania danych, było wyrównanie dysproporcji w przebiegach czasowych pomiędzy wysoko już zmechanizowanymi, a częściowo nawet zautomatyzowanymi procesami gospodarczymi, a ręczną techniką przetwarzania danych. Nie spowodowało to jednak istotnych zmian w funkcjonowaniu samych systemów informacyjnych, choć w przypadku maszyn licząco-analitycznych pojawiają się pierwsze próby integracji niektórych danych.
Pozwoliło to na pewne wyrównanie dotychczasowych dysproporcji w przebiegu procesów gospodarczych i procesów informacyjnych, ale nie umożliwiło precyzyjnego przewidywania rozwoju, a więc i ewentualnych zakłóceń, a tym samym wcześniejszego przygotowania odpowiednich decyzji.
Pojawienie się elektronicznych maszyn cyfrowych i zastosowanie ich w przetwarzaniu danych stworzyło daleko idące możliwości w zakresie kompleksowego (systemowego) usprawniania funkcjonowania systemów informacyjnych. Pierwsze doświadczenia w tym zakresie wykazały, że usprawnienia organizacyjne dotychczasowych systemów informacyjnych są jednym z podstawowych warunków efektywnego wykorzystania tych maszyn.
Na podstawie doświadczeń uzyskanych podczas stosowania komputerów do przetwarzania danych poszczególnych agend ekonomicznych przedsiębiorstwa, takich jak płace, zaopatrzenie, zbyt, księgowość i inne, stwierdzono, że jedna i ta sama informacja wykorzystywana jest dla wielu celów — w ręcznej technice przetwarzania danych znajduje to wyraz w sporządzaniu jednego dokumentu w wielu kopiach, z których każdą przekazuje się innemu użytkownikowi.
Możliwości techniczne komputerów — ich wysoka szybkość operacyjna i coraz większe pojemności urządzeń pamięciowych, opanowanie prac analitycznych i programowych, stają się przesłankami do tworzenia wspólnej dla całego przedsiębiorstwa bazy danych.
Analiza procesu przetwarzania danych w poszczególnych agendach ekonomicznych wykazuje, że wspólne są im pewne metody postępowania, mianowicie takie jak: zbiór danych, sortowanie, przetwarzanie, utrzymywanie i aktualizacja zbiorów, agregowanie danych czy wreszcie prezentacja wyników w postaci tabel, zestawień wynikowych itp.
Fakt ten pozwala na konstruowanie standardowych programów dla wykonywania tych operacji przez system elektronicznej techniki obliczeniowej i możliwość integracji procesu przetwarzania danych poprzez połączenie oddzielnych, wzajemnie wyizolowanych procesów przetwarzania poszczególnych agend. Daje to możliwość nadania wynikom przetwarzania — danym wyjściowym — większego stopnia pewności i jednoznaczności.
Postępujący rozwój metod ekonomiczno-matematycznych i statystycznych dzięki komputerom znajduje poprzez opracowywanie standardowych programów coraz większe zastosowanie w zarządzaniu. Stosowanie metod cybernetycznych przekształca komputer z pierwotnego bardzo szybko liczącego urządzenia w istotny element procesu informacyjno-decyzyjnego w przedsiębiorstwie. Okazuje się bowiem, że może on przyjąć na siebie podejmowanie zdeterminowanych i zrutynizowanych decyzji, a tym samym uwolnić od tych czynności organy zarządzające.
Największe możliwości przeniesienia na komputer czynności związanych z bezpośrednim podejmowaniem decyzji występują przy ich najniższych typach, a mianowicie tam, gdzie alternatywy podejmowania decyzji określone są pewnymi zasadami i nie ma dowolności decydowania, gdzie zmienne procesu są wzajemnie uzależnione, a ich wartości dokładnie zdefiniowane. Sytuacje takie występują przede wszystkim przy powtarzalnych i masowych .operacjach, gdzie ma miejsce ściśle normatywne postępowanie. Ten typ podejmowania decyzji może być zautomatyzowany w stosunkowo dużej mierze.
Podejmowanie decyzji, gdzie obowiązującym jest jedynie cel, a wybór drogi dla jego osiągnięcia pozostawia się do wyboru podejmującemu decyzje, charakteryzujące się pewną swobodą decydowania, może być zautomatyzowane w mniejszym stopniu. Komputer może tu okazać istotną pomoc przy wyborze najlepszej drogi.
Na największe trudności napotyka się w przypadku automatyzowania całych systemów, a więc przedsiębiorstw. Komputer bywa fu stosowany jedynie dla celów dostarczania podstawowych informacji, których zadaniem jest zmniejszenie nieokreśloności zachowania przyjmującego, która w dalszym etapie powinna być zmniejszona w oparciu o doświadczenie, wiedzę i intuicję podejmującego decyzje.
Istotną rolę może komputer odegrać również przy podejmowaniu niezdeterminowanych decyzji, których najwięcej występuje w planowaniu, tj. wytyczaniu celów i strategii ich osiągnięcia, co ogólnie oznacza przystosowanie się systemu do otoczenia.
W procesie informacyjnym, którego przebieg przedstawiono na schemacie, komputer z odpowiednimi urządzeniami towarzyszącymi, stanowiącymi określony system elektronicznej techniki obliczeniowej, może przejąć takie czynności, jak:
— zbiór danych wejściowych w obecnych warunkach przy dużym udziale czynnika ludzkiego (I’,E);
—   zapamiętanie przez dowolny okres w pamięci systemu (P) w postaci zapisu magnetycznego zebranych danych;
—   automatyczne przetworzenie danych wejściowych wg opracowanych przez człowieka programów (Z>) w odpowiednie dane wyjściowe i przechowywanie ich w dalszym ciągu w pamięci;
—   według właściwych programów przyporządkowanie odpowiednim informacjom Ip, uzyskanym w wyniku wcześniejszego przetworzenia danych, odpowiednich decyzji;
—   przesyłanie odpowiednich decyzji na odpowiednie miejsce ich realizacji lub danych poza systemem przedsiębiorstwa.
Szybkość funkcjonowania całego systemu powinna zabezpieczyć dostarczenie-odpowiednich decyzji na miejsca ich realizacji w czasie określonym przez Ar.
Wewnętrzne i zewnętrzne zakłócenia naruszające stan równowagi systemu
(przedsiębiorstwa) mogą być wyrównywane za pomocą regulacji w oparciu o komputer.
Dobrze zorganizowany i funkcjonujący system informacji w oparciu o elektroniczną technikę obliczeniową (ETO) umożliwia znaczne ograniczenie siły oddziaływania tych zakłóceń w wyniku przystosowania pierwotnego stanu systemu do zmienionych warunków. Regulacyjne oddziaływanie aparatu zarządzającego, obserwującego odchylenie, ułatwia podejmowanie odpowiednich decyzji interwencyjnych w kierunku przysposobienia systemu do nowych warunków w celu realizacji dotychczasowych celów lub w przypadku istotnych zmian w otoczeniu — rewizji celu, tj. planu.
Uzyskanie przedstawionych korzyści związanych ze stosowaniem komputerów jest możliwe jedynie w przypadku organizacyjnego jego włączenia w system informacyjno-decyzyjny, w którym system informacji i system podejmowania decyzji włączone są w jeden nadsystem.
Uzyskanie takiego systemu w stosunku do aktualnych systemów zarządzania przedsiębiorstw oznacza w praktyce zbudowanie nowego systemu. W procesie jego projektowania należy, zdaniem niektórych autorów, przestrzegać następujących zasad:
—   W’systemie powinny się pojawić tylko informacje o odpowiednim składzie i ilości, tj. takie, w których byłyby wyeliminowane zbędne dla zarządzania zewnętrzne informacje wejściowe swym nadmiarem utrudniające podejmowanie decyzji.
—   Pierwotna ewidencja techniczna i ekonomiczna, księgowość analityczna, analiza, statystyka i inne informacje pierwotne utrzymywane przez pamięciowe urządzenia systemu komputera powinny być aktualizowane i utrzymywane w takim stanie, aby mogły być w każdym momencie przetwarzane.
—   Odpowiednio opracowane algorytmy powinny przetwarzać odpowiednie informacje wejściowe i prezentować je w postaci tabel i zestawień wynikowych, z przeznaczeniem dla podejmowania decyzji, zawierających klasyfikację i wyszczególnienie wielkości odchyleń stanów rzeczywistych od planowanych bądź stanów rzeczywistych od przeciętnych lub najlepszych i projekty planów oczekiwanego rozwoju lub podstawy do podejmowania innych decyzji.
—   Proces zarządzania powinien być modelowany jako całość wszystkich prac związanych z podejmowaniem decyzji, a proces przetwarzania danych pozbawiony przetwarzania izolowanych agend wzajemnie nie powiązanych.
Tam, gdzie jest to możliwe należy dążyć do zmniejszenia zakresu informacji wejściowych poprzez ich centralizację na wyższych szczeblach zarządzania.
—   Należy wyeliminować z aktualnych systemów zarządzania wolne połączenia wzajemnie niezależnych systemów informacyjnych i toków informacji.
— W zasadniczy sposób podwyższyć wymagania w stosunku do treści jakości i powiązań informacji wejściowych modelowanego systemu. Doskonalić permanentnie poszczególne części całego systemu zarządzania w kierunku osiągnięcia poprzez połączenia zwrotne zamkniętego okręgu automatycznej regulacji procesów ekonomicznych.
Zbudowanie takiego systemu pozwala na osiągnięcie zamiast dotychczasowej suboptymalizacji — ogólnej optymalizacji całego systemu.
W krajach gospodarczo rozwiniętych, gdzie doświadczenia w stosowaniu komputerów dla celów przetwarzania danych są już większe, wykształciła się koncepcja „systemów informacyjnych zarządzania” — Management Information Systems (MIS). Systemy te świadomie są orientowane na zarządzanie jako ich ceł ostateczny. Dlatego też, poza wytwarzaniem bazy informacyjnej dla zarządzania, obejmują często algorytmy decyzyjne. Są zawsze powiązane z określonym przedsiębiorstwem i tak konstruowane, aby jak najbardziej dopomagały w realizacji jego celów.

Proces informacyjny a podejmowanie decyzji

admin — Mon, 03 May 2010 20:00:05 +0000

Zadaniem systemu informacji w przedsiębiorstwie jest zbieranie, przesyłanie, przetwarzanie i ponowne przesyłanie odpowiednich informacji na określone miejsca podejmowania decyzji w przedsiębiorstwie, czyli realizowanie przebiegu procesu informacyjnego.
Za informacje, jako podstawowy element systemu informacji, uważa się często określone sygnały przekazywane przez jakiś system innemu systemowi o tym, że powstało lub ma powstać jakieś zdarzenie lub zbiór zdarzeń, które z punktu widzenia przyjmującego eliminują lub zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia innych zjawisk z określonego zbioru różnych, o tym samym lub różnym prawdopodobieństwie ich wystąpienia, w wyniku czego zmniejsza się lub eliminuje nieokreśloność zachowania przyjmującego takie sygnały.
W świetle powyższego za informacje nie uważa się takich sygnałów wstępujących do systemu, które z punktu widzenia przyjmującego nie mogą spowodować zmniejszenia lub wyeliminowania nieokreśloności w jego zachowaniu. Tego rodzaju sygnały, które mają istotne znaczenie dla funkcjonowania systemu informacyjnego, nazywamy danymi.
Informacja jest więc zawsze powiązana z określonym konkretnym systemem, dla którego jest przeznaczona oraz prawdopodobieństwem wystąpienia zjawisk, od których uzależniona jest nieokreśloność zachowania się systemu.
W procesach informacyjnych informacja przejawia się:
—   kwantytatywnie (ilościowo) jako wielkość cyfrowa,
—   kwalitatywnie (znaczeniowo) jako wiadomości, instrukcje, nakazy, zakazy itp.
Zgodnie z wcześniejszym określeniem informacji, informację ekonomiczną należy traktować jako odbicie realnych zjawisk gospodarczych.
System informacyjny jest więc odbiciem procesów gospodarczych w: przedsiębiorstwie, a powiązania w systemie informacji wyrażają przepływ informacji między poszczególnymi jego ogniwami. Zadaniem jego jest dostarczenie na każde miejsce podejmowania decyzji potrzebnych informacji, niezbędnych dla celowego zachowania. Informacje te muszą być przy tym dostarczone w odpowiednim czasie, w odpowiedniej ilości, jakości, szczegółowości.
Zadania swe system informacyjny spełnia poprzez proces informacyjny. Realizowany przez system proces gospodarczy w określonym momencie przedstawia pewien stan. Przejście procesu ze stanu Rt0 do stanu Rtl w czasie (tx—t0) sterowane jest przez system informacji z udziałem czynnika ludzkiego.
Sterowanie przejścia procesu z jednego stanu w drugi odbywa się w oparciu o zbiór niezbędnych informacji tj. tych, które mają istotne znaczenie dla podjęcia odpowiednich decyzji. Zbiór ten stanowi jednocześnie zbiór informacji wejściowych do procesu transformacji D.
Do procesu transformacji D mogą wchodzić informacje wejściowe bezpośrednio lub też poprzez pamięć P systemu. Poza informacjami o realizowanym przez system w procesie gospodarczym do procesu transformacji D wchodzą również informacje z otoczenia E, w jakim system funkcjonuje (dostawcy, odbiorcy, bank, jednostki nadrzędne czy inne organy).
W wyniku procesu transformacji uzyskujemy określone informacje wyjściowe l’p, będące podstawą do podejmowania decyzji niezbędnych dla sterowania przejściem procesu z jednego stanu w drugi. Na podjęcie decyzji mają wpływ zarówno informacje wychodzące bezpośrednio z procesu transformacji D, wcześniej już przetransponowane i okresowo ułożone w pamięci P, jak również informacje z otoczenia systemu E określające zewnętrzne ograniczenia systemu.
We właściwie funkcjonującym systemie informacji, cały proces od zbioru informacji poprzez transformacje aż do podjęcia decyzji musi się odbyć w czasie krótszym niż przejście procesu gospodarczego ze stanu w czasie r0 do stanu w czasie tlt a więc w czasie przedstawionym na schemacie jako Ar. Wynika z tego bardzo istotny czynnik czasu, decydujący o przydatności informacji w procesie podejmowania decyzji. Z analizy przedstawionego schematu wypływa ścisły związek procesu informacyjnego z procesem podejmowania decyzji. Proces podejmowania decyzji odbywa się w systemie zarządzania i składa się z fazy przygotowania informacji dla podjęcia decyzji, właściwego procesu podejmowania decyzji i przygotowania jej formy dla wykonawców.
Podejmowanie decyzji jako element procesu zarządzania polega na wyborze, ze zbioru możliwych sposobów zachowania systemu, jednego sposobu. Wybór ten odbywa się według określonego kryterium, którego dobór jest najtrudniejszym etapem procesu zarządzania. Od doboru tego są uzależnione bowiem wyniki procesu realizowanego przez system.
Metodę, według której określonym informacjom przyporządkowuje się określone decyzje, nazywamy algorytmem podejmowania decyzji. W procesie zarządzania występują dwie sytuacje kiedy:
—   dla podjęcia określonej decyzji istnieją wszystkie niezbędne informacje, co nazywamy zarządzaniem w warunkach pełnego poinformowania lub zarządzaniem zdeterminowanym,
—   dla podjęcia określonej decyzji istnieje tylko pewna liczba potrzebnych informacji i wówczas mamy do czynienia z zarządzaniem w warunkach niepełnego poinformowania, nazywanym też zarządzaniem indeterminowanym.
Reasumując, można stwierdzić, że dla procesu zarządzania najbardziej istotne jest właściwe funkcjonowanie systemu informacji, które jest uzależnione od:
—   doboru odpowiednich informacji niezbędnych dla podejmowania właściwych decyzji,
—   doboru odpowiednich metod transformacji informacji,
—   doboru szybkości zbioru, transformacji i przesyłania informacji w systemie. Prawidłowa realizacja tych czynników uzależniona jest od warunków organizacyjnych, kadrowych i technicznych, w jakich system informacji funkcjonuje.

Przedsiębiorstwo jako system ekonomiczny

admin — Mon, 03 May 2010 19:56:11 +0000

W wyniku osiągniętego stopnia rozwoju, przedsiębiorstwa stały się organizmami funkcjonalnie powiązanych między sobą elementów, dążących poprzez realizację odpowiednich procesów do osiągnięcia wytyczonych celów, nazywanych ogólnie ekonomicznymi.
W rozwijającej sle teorii systemów, takie kompleksy powiązanych między sobą elementów, których zadaniem jest realizowanie wytyczonych celów, nazywa się systemami.
Szczególnym przypadkiem systemu, są systemy typu człowiek-maszyna nazywane systemami ekonomicznymi.
Do tej grupy systemów zalicza się również przedsiębiorstwa.
System składa się z części, które w stosunku do całości stanowią jego podsystemy (subsystemy). Każdy taki podsystem rozpatrywany oddzielnie może być traktowany jako samodzielny system, przy czym system, w skład którego wchodzi, stanowi jego otoczenie. Otoczenie, które z punktu widzenia systemu może być opisane, traktowane jest jako nadsystem danego systemu.
Poszczególne subsystemy wchodzące w skład danego systemu realizują określone cele (własne), które są niezbędne dla realizacji celu całego systemu (wspólnego).
Funkcjonowanie systemu w określonym otoczeniu związane jest z wzajemnym oddziaływaniem otoczenia na system i systemu na otoczenie.
Oddziaływanie otoczenia na system odbywa się poprzez wejścia systemu. Otoczenie na system może oddziaływać pozytywnie poprzez środki wchodzące do systemu, umożliwiające realizację zadań systemu i negatywnie w postaci różnych zakłóceń.
Na otoczenie system oddziaływuje poprzez swoje wyjścia. Ogólnie jako wyjście systemu traktuje się cel, jaki przez system jest realizowany. Cel jest czynnikiem determinującym cały system, jemu bowiem jest podporządkowana aktywność (proces) systemu. Jest on więc wyrazem aktywnego powiązania systemu ze swoim otoczeniem.
W realizowanym przez system procesie, który ma charakter dynamiczny, następuje w odpowiednich proporcjach, transformacja pozytywnych wejść, czyli środków, w kierunku zapewniającym osiągnięcie celu. Właściwy kierunek tych transformacji w systemie jest zabezpieczony przez sterowanie, które przejawia się w celowym działaniu na system pod kątem jego przejścia ż jednego stanu w następny.
Płynny przebieg procesu w systemie wymaga utrzymania go w odpowiednim stanie, nazywanym stanem relatywnej równowagi. Stan taki może być utrzymywany poprzez regulację realizowaną przez regulator systemu. Zadaniem regulatora w systemie jest więc takie eliminowanie lub redukowanie zewnętrznych i wewnętrznych zakłóceń, aby możliwa była płynna realizacja procesu.
Regulacja w systemie przebiega w ten sposób, że z regulowanego obiektu do jego regulatora poprzez sprzężenie zwrotne przechodzi informacja o jego stanie, która przed wejściem jest porównywana ze stanem zadanym. Różnica między rzeczywistą a żądaną wartością regulowanej wielkości poprzez regulator na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego oddziałuje na wielkość regulowaną w kierunku zmniejszenia jej odchylenia.
Istotnym czynnikiem skutecznego funkcjonowania regulacji jest reakcja obiektu na wychodzące z regulatora sygnały korygujące. Zbyt późna reakcja lub zbyt późne jej zakończenie może spowodować skutki niezamierzone.
Sposób sterowania systemem i jego regulacji uzależniony jest od sprawności funkcjonowania w nim jego systemu informacji. Łącząc poprzez kanały informacyjne poszczególne elementy systemu, informacja staje się podstawowym czynnikiem prawidłowego funkcjonowania systemu.
Rozpatrując przedsiębiorstwo jako system określonego typu, możemy stwierdzić, że przedstawione wyżej ogólne uwagi o funkcjonowaniu systemów znajdują tu swe praktyczne uzasadnienie.
Przedsiębiorstwo socjalistyczne jako system funkcjonuje w warunkach gospodarki planowej, w otoczeniu, jakim jest gospodarka narodowa. Pozytywne wejścia systemu (przedsiębiorstwa) przybierają postać środków, najczęściej ludzi i maszyn oraz innych niezbędnych dla realizacji określonego przez plan celu. Cel ten jest jednocześnie wyrazem aktywnego powiązania przedsiębiorstwa z otoczeniem, tj. gospodarką narodową. Realizacja tego celu odbywa się poprzez odpowiedni; proces gospodarczy, w którym dochodzi do transformacji wejść — środków na odpowiednie wyjścia, przybierające postać określonych przez plan wyrobów, usług itp.
Sterowanie przedsiębiorstwem jako systemem odbywa się poprzez zarządzanie wykonywane przez jego aparat zarządzający przy pomocy systemu informacji gospodarczych. Aparat ten wykonuje również odpowiednio funkcje regulatora systemu. Zadaniem jego jest utrzymanie pewnych zjawisk gospodarczych w ściśle przez plan określonych granicach. Wielkości regulowane wynikają więc z planu. Negatywne wejścia — zakłócenia zewnętrzne, przybierają postać różnych zjawisk utrudniających właściwy przebieg procesu gospodarczego, można tu wymienić np.: niedotrzymanie terminu dostawy przez dostawcę, brak na rynku pracy odpowiednio wykwalifikowanych fachowców itp. Zadaniem jego jest również redukowanie zakłóceń wewnętrznych systemu takich jak np: absencja pracownicza, zła organizacją pracy i inne.
Podsystemami systemu (przedsiębiorstwa) są jego elementy składowe. Każdy z tych elementów (zakład, oddział czy wydział) ma określony zakres działania, a czynność każdego z nich jest niezbędna dla realizacji wspólnego celu całego przedsiębiorstwa.
W wyniku istniejącego między nimi podziału pracy, każda komórka ma własne zadania i cele, które w praktyce niekiedy trudno połączyć z uwagi na ich wzajemną sprzeczność. Powstaje więc konieczność koordynacji celów poszczególnych komórek poprzez odpowiednią koordynację zarządzania w aspekcie:
— efektywności przedsiębiorstwa jako całości,
— wzajemnego uzgodnienia sprzecznych celów różnych komórek. Wykonanie wszystkich tych zadań stojących przed aparatem kierowniczym przedsiębiorstwa uzależnione jest od jakości, szczegółowości i terminowości informacji emitowanych przez funkcjonujący w przedsiębiorstwie system informacji.