Organizacja produkcji

Istnieje wiele sposobów prowadzących do wzrostu wydajności pracy. Jednakże działania zmierzające do pozytywnego przekształcenia konkretnych czynników mogą być wtedy tylko skuteczne dla wzrostu wydajności pracy, gdy znane są wszystkie najważniejsze czynniki determinujące aktualny poziom wydajności.
Zagadnienia klasyfikacji czynników determinujących poziom wydajności pracy doczekały się wielu opracowań. Każdy z autorów ujmuje ten temat nieco inaczej ale w zasadzie istnieje duża zbieżność poglądów. Oto niektóre z nich.
S. G. Strumilin uzależnia poziom wydajności pracy od dwóch grup czynników: obiektywnych, niezależnych od woli i cech pracowników i subiektywnych, zależnych od woli i cech pracowników.
Według T. Kotarbińskiego i J. Zieleniewskiego stopień wydajności pracy jest uzależniony od pięciu czynników: warunków naturalnych, postępu techniki, technologii procesu pracy, posunięć organizacyjnych, zdolności łudzi, ich umiejętności i chęci do pracy. Według opinii prakseologów najważniejsze czynniki dla wzrostu ?wydajności pracy tkwią w technice i organizacji.
M. Krzysztofiak wyróżnia także pięć grup czynników warunkujących wydajność: klimatyczno-środowiskowe, ustrojowe, organizacyjne, techniczne i cechy osobiste zatrudnionych. .
Nie ulega wątpliwości, że wyniki procesu pracy zależą od wielu okoliczności, wśród których warto wyróżnić stan organizacji, warunki naturalne, poziom techniki, polityka państwa (szczególnie system bodźców) i kwalifikacje kadr.
W każdym racjonalnie zarządzanym przedsiębiorstwie w dążeniu do podnoszenia wydajności pracy, kierownictwo szuka najbardziej skutecznych środków. Trzeba zatem przedstawić kilka uwag przydatnych w tym zakresie w praktyce. Uwagi te dotyczą roli, charakteru i wpływu poszczególnych czynników na wydajność pracy.
Każdy z opisanych czynników ma postać złożoną. Składa śię bowiem z wielu elementów, które dla ścisłości można nazwać podczynnikami. Na przykład elementy warunków naturalnych, istotnych dla wydajności pracy ludzkiej, to typ klimatu, temperatura, oświetlenie, rozmieszczenie surowców, odległość od zasobów, urodzajność itp. Nie jest możliwe badanie zależności między wydajnością pracy przedsiębiorstwa a całokształtem warunków naturalnych, można natomiast obliczyć zależności między wynikami a istotnymi elementami składowymi (podczynnikami) warunków naturalnych. Tylko takie postępowanie gwarantuje skuteczność działania.
Podobnie trzeba postępować ze wszystkimi pozostałymi czynnikami. Na przykład wydajność zależy od pracowników zaangażowanych w danym procesie produkcji ale bez rozpoznania elementów składowych, tzw. czynnika ludzkiego trudno ustalić ilościowe relacje. Ważne tu są takie podczynniki jak liczba zatrudnionych, ich poziom wykształcenia, umiejętności praktyczne, poziom intensywności pracy, wiek, atmosfera pracy, kwalifikacje kierowników, motywy pracy i in. Związki zachodzące pomiędzy poszczególnymi podczynnikami a wydajnością pracy są szacunkowo mierzalne i dlatego trafne ich rozpoznanie może być podstawą doskonalenia stanu izeczy.
Kolejna uwaga na temat metod badań czynników dotyczy zróżnicowanego ich ?wpływu na poziom wydajności pracy.
Siły oddziaływania poszczególnych podczynników na poziom wydajności pracy są wielce zróżnicowane. W tym samym czasie jedne wywierają bardzo silny wpływ pozytywny, a inne słaby, a jeszcze inne ujawniają oddziaływanie negatywne. Dla każdego podmiotu można w konkretnych warunkach ustalić taki podczynnik, który istotnie ogranicza wydajność całego podmiotu. Taki podczynnik, nazywamy słabym ogniwem lub warunkiem limitującym. Poznanie takiego podczynnika i jego pozytywne przekształcenie jest najbardziej skuteczną metodą dla wzrostu wydajności. Z reguły stan wydajności pracy analogicznych procesów produkcji w tym samym przedsiębiorstwie i w innych podobnych jest bardzo zróżnicowany. Jeżeli: średnia wydajność dzienna porównywalnych brygad wynosi 100 jednostek, to niektóre brygady uzyskują wynik o 20-30% wyższy od średniego a niektóre znów 30-40% poniżej średniego. Najłatwiej zatem można zwiększyć wydajność średnią ogółu zatrudnionych przez poprawę wyników brygad osiągających najniższe wyniki. Dlatego poznanie podczynników ograniczających wydajność zespołów najsłabszych i ich pozytywne przekształcenie zawsze prowadzi do rzeczywistego wzrostu. Jednakże pozytywne oddziaływanie na podczynniki wiodące prowadzi do ukształtowania nowego układu (struktury), w którym trzeba szukać innego pod-czynnika ograniczającego wydajność.
Z przeprowadzonych rozważań wynika, że wydajność pracy można traktować jako funkcję wielu zmiennych o niejednakowej podstawie. Nie znamy niestety metod, które umożliwiłyby obliczenie różnorodnych skutków poszczególnych podczynników na wydajność badanego podmiotu w danym okresie. Obliczane zależności dwu zmiennych (np. wydajności pracy a wiek pracowników, wydajność a płynność zatrudnienia, wydajność a stawki płac, wydajność a techniczne uzbrojenie pracy itp.) mają charakter związków statystycznych a współczynniki korelacji obrazują tylko stopień zależności (wysoki, średni, niski, ujemny), dlatego też badanie warunków ograniczających poziom wydajności pracy należy do trudnych zadań.